HAARZIEKTES - ALOPECIA ANDROGENETICA

(Grieks: Alopecia = haaruitval, Andro = mannelijk, Genetica = genetisch bepaald)

Kaalheid bij mannen of Alopecia androgenetica is de meest voorkomende vorm van permanente haaruitval. Deze vorm van kaalheid is bij mannen grotendeels erfelijk bepaald. Ongeveer één derde van alle mannen tussen 25 en 40 jaar hebben te kampen met haaruitval.
Alopecia androgenetica (kaalheid) bij mannen wordt ingedeeld al naargelang de graad van kaalheid volgens de index van Norwood Hamilton. Dankzij deze classificatie kan men bepalen in welk stadium de kaalheid zich bevindt. Bij mannen begint de kaalheid doorgaans aan de haarlijn ter hoogte van de slapen en aan de kruin. Vaak gaat het zover door tot er uiteindelijk nog slechts een 'kroontje' overblijft.
Medeverantwoordelijk voor de kaalheid bij mannen is het zogenaamde Dihydrotestosteron, kortweg DHT genoemd. Het wordt met de hulp van een enzym (de 5-alpha-reductase) uit het mannelijk hormoon testosteron gevormd. Vooral het haar op de kruin blijkt bij veel mannen extra gevoelig voor dit hormoon. De anagene groeifase wordt beïnvloed en verkort door de overgevoeligheid van de haarzakjes aan Dihydrotestosteron. Bovendien zullen de getroffen haarwortels tijdens het kaalheidproces afsterven en langzaamaan zullen de gezonde haren vervangen worden door de zogenaamde donsharen.


Voorbeeld van het typisch patroon van Alopecia Androgenetica of kaalheid bij mannen


Classificatie volgens de index van Norwood Hamilton

Bij de meeste mensen die getroffen zijn door Alopecia Areata valt het haar pleksgewijs uit en groeit dan vanzelf binnen 1 à 2 jaar weer terug. Het gaat hier om een onregelmatig patroon van haarverlies, waarbij er kale ronde plekken ontstaan met een doorsnede van ongeveer 2,5cm à 5cm, verspreid over de gehele schedeloppervlakte. Soms groeien de haren op de ene plek terug, maar valt het op een andere plek weer uit. Bij Alopecia Areata Totalis - dit komt slechts bij een gering percentage van de getroffen patiënten voor - valt al het hoofdhaar uit. In de meeste gevallen beperkt de haaruitval zich slechts tot de haren op het hoofd maar in sommige gevallen is er sprake van Alopecia Areata Universalis.
Bij deze vorm valt zelfs alle lichaamsbeharing uit (zoals wenkbrauwen, baardhaar, schaamhaar). Alopecia Areata is vermoedelijk een aandoening van het auto-immuunsysteem, waarbij het lichaam de haren op destructieve en soms definitieve wijze aantast. Het lichaam beschouwt de haren als het ware als niet bij het lichaam horend en stoot ze af. In vele gevallen is Alopecia Areata een onomkeerbaar proces, waarbij geen genezing mogelijk is. Dit vooral wanneer Alopecia Areata op kinderleeftijd ontstaat of wanneer de patiënt ook getroffen is door andere ziektes van het afweersysteem (schildklieraandoeningen, vitiligo, allergieën).

Alopecia cicatricialis is een vorm van kaalheid bij mannen en vrouwen die het gevolg is van littekenvorming van de (hoofd)huid. Er is een scala van redenen waardoor deze littekens kunnen veroorzaakt worden, waaronder bijvoorbeeld: een ongeval, bestraling, verbranding, allerhande infecties (o.a. schimmelinfectie) of een aangeboren afwijking. Alopecia cicatricialis is goed te herkennen doordat het littekenweefsel gladder is en vaak ook een andere kleur heeft dan de niet aangetaste huid.
Pseudopélade van Brocq is een bijzondere vorm van alopecia cicatricialis en is mogelijk het gevolg van een ontstekingsproces van de hoofdhuid waarvan de oorzaak meestal niet bekend is. Men vermoedt dat een verstoring van het auto-immuunsysteem de oorzaak is.
Pseudolépade van Brocq is te herkennen aan een hoofdhuid die meestal witter en gladder is dan normaal, aan folikkelopeningen die niet meer aanwezig zijn en aan pleksgewijze littekens.
Wanneer de ziekte in een beginnend, actief stadium is moet zo snel mogelijk een dermatoloog worden geraadpleegd om de schade te beperken.

De meeste mensen hebben wel eens een periode waarbij er sprake is van een onverwachte overmatige haaruitval. Men spreekt dan van alopecia diffusa of effluvium. De haaruitval vindt dan plaats over de hele hoofdhuid en niet, zoals bij bijvoorbeeld alopecia areata, pleksgewijs.
Het aantal haren dat in de rustfase is gekomen, is meer dan gebruikelijk. De hoofdhuid vertoont meestal geen roodheid, schilfering of ontstekingsreacties.
De oorzaak van alopecia diffusa hoeft niet alleen in de huid te liggen maar kan ook een stofwisselingsstoornis zijn. Een schildklierstoornis, het gebruik van een hoge doses van middelen zoals vitamine A en retinoïden (van vitamine A afgeleide middelen dat gebruikt wordt bij de behandeling van leukemie), een ijzergebrek (streng vermageringsdieet), stress, een groot tekort aan vitaminen, het gebruik van bepaalde geneesmiddelen en zelfs een zwangerschap kunnen alopecia diffusa veroorzaken. De haaruitval kan drie of vier maanden na de ziekte of andere aandoening aanhouden. De behandeling van alopecia diffusa bestaat uit het aanpakken van de oorzaak. Het aanpassen van het medicijngebruik, het verbeteren van het voedingspatroon of het vermijden van het contact met bepaalde stoffen.
Na het bestrijden van de oorzaak zal de haargroei zich weer hestellen. Het is echter mogelijk - vooral als er sprake was van zeer sterke haaruitval - dat de haargroei niet meer volledig herstelt.

Alopecia traumatica is vaak een gevolg van externe factoren, zoals het ontkroezen van het haar, permanenten, verven, het te strak vastbinden of te strak naar achteren trekken van het haar.
Bij permanenten kan het elastiekje van de wikkel te dicht bij de huid worden geplaatst. Door de inwerking zwelt het haar en kan het afbreken waarna het haar weer normaal doorgroeit. Dit gebeurt eerder bij dun haar. Wanneer de vloeistof ondeskundig wordt gebruikt, kan er beschadiging van de huid en/of het haar optreden. Bij verkeerd gebruik van deze vrij sterk werkende stoffen kan het haar afbreken. Droogheid bij vooral dun haar kan bij het verven van het haar leiden tot het afbreken van het haar.
Haar wordt kwetsbaarder naarmate je ouder wordt en daarom zou men op latere leeftijd meer rekening moeten houden met een eventueel alopecia traumatica bij het behandelen van haar.
Ook afgebroken haren kunnen gaan uitvallen, waardoor in verhouding meer haren uitvallen dan aangroeien. Het gevolg is dat het haar dan nog dunner wordt. Ieder persoon heeft een ander type haar dat afhankelijk van het type wel of niet vatbaar is voor bepaalde externe factoren. Alopecia traumatica is gemakkelijk te herkennen, omdat er altijd veel afgebroken haren te zien zijn. De hoofdhuid ziet er normaal uit, maar de hoeveelheid haren op de hoofdhuid en de wijze waarop ze in de hoofdhuid zitten, vertoont afwijkingen. In principe is er voor alopecia traumatica geen behandeling. Wel kan men proberen de situatie te stabiliseren door het haar niet meer strak vast te binden of door het haar niet meer te permanenten of te verven.

Trichotillomanie (Grieks; thrix: haar, tillein: trekken en mania: gestoord) is feitelijk geen haarziekte. Het wordt veroorzaakt door een impuls controle stoornis, een soort van drang die zich uit door compulsief de eigen haren uit te trekken. Dit kan op den duur leiden tot pleksgewijs haarverlies. Meestal ligt hieraan een psychiatrische aandoening ten grondslag. Trichotillomanie komt zowel bij volwassenen als kinderen voor en is dus niet aan leeftijd gebonden. Zeventig tot negentig procent van de patiënten zijn vrouwen. De leeftijd waarop Trichotillomanie zich kan openbaren is verschillend, er zijn gevallen bekend van kinderen van 2 jaar of zelfs nog jonger, maar er zijn ook gevallen van mensen van rond de 60 jaar bekend. Het patroon van haarverlies van trichotillomanie kan veel lijken op dat van alopecia areata. Bij Trichotillomanie zijn er echter veel afgebroken haren te zien. Alopecia areata kent dit beeld niet. Voor deze aandoening bestaat er geen behandeling op basis van medicatie, de patiënt wordt vaak doorverwezen naar een psycholoog of psychiater. Het stoppen met het trekken aan de eigen haren is de enige oplossing voor dit probleem. Het is mogelijk dat er inmiddels blijvende schade aan de haarfollikels is aangebracht, waardoor volledig herstel van de haargroei misschien niet meer mogelijk is.